|
از تبعات اجراي طرح سهميه بندي بنزين، حذف قاچاق اين فرآورده نفتي از مجموعه كالاهاي مورد قاچاق در مرزهاي جنوب شرق كشور بود، اما متاسفانه قاچاقچيان سوخت در منطقه سيستان و بلوچستان اقدام به جايگزين كردن گازوئيل به جاي بنزين به عنوان كالايي پرسود در امر قاچاق سوخت كردند.
به منظور بررسي راهكارهاي كاهش قاچاق سوخت با حسينعلي شهرياري نماينده زاهدان در مجلس شوراي اسلامي گفتگويي را انجام داديم كه مشروح آن به شرح ذيل تقديم مي گردد:
اقتصاد پنهان: عرضه بنزين با كارت هوشمند پيش از اجراي طرح سهميه بندي از تاريخ يكم خرداد تا 5 تيرماه، چه تاثيري بر قاچاق بنزين از مزهاي شرقي گذاشت؟
شهرياري: درباره اين مدت آمار صد در صدي ارائه نشده، اما از روزي كه طرح سهميه بندي اجرا شد، مصرف بنزين در استان سيستان و بلوچستان 50 درصد كاهش يافت و تصور مي كنم در مدت عرضه بنزين با كارت سوخت بدون اجراي طرح سهميه بندي، مصرف بنزين در استان سيستان و بلوچستان حداقل 20 درصد كاهش داشته است.
قاچاق بنزين و سوخت هاي ديگر هم فقط به سهميه اي كه به استان سيستان و بلوچستان مي دهند، ارتباطي نداشته و ندارد. مقدار زيادي سوخت از استان هاي ديگر كشور از جمله استانهاي خراسان، كرمان و حتي اصفهان و جاهاي ديگر به استان سيستان و بلوچستان مي آمد و از طريق مرزهاي شرقي قاچاق مي شد. حتي مقدار زيادي سوخت توسط اتوبوس ها و كاميون ها و تريلرهايي كه به اين استان مي آمدند قاچاق مي شد. ضمن اينكه به علت دخالت احتمالي تعدادي از مسئولين و دست اندركاران، بخشي از قاچاق بنزين توسط تانكرهاي سوختي كه مستقيما به مرز مي آمدند و در مخازن خاصي تخليه مي شدند، صورت مي گرفت.
اقتصاد پنهان: يعني مراكز عرضه بنزين به نوعي آمادگي داشتند كه اينها را تخليه كنند و مطلع بودند؟
- به نظر مي آمد كه تانكرهاي بنزين براي تخليه در مراكز عرضه سوخت نمي آمدند بلكه مستقيم به نام استان سيستان و بلوچستان بارگيري، اما در جاي ديگر خالي مي شدند.
اقتصاد پنهان: با توجه به اينكه اكنون بيش از 50 روز از اجراي طرح سهميه بندي بنزين گذشته، وضعيت قاچاق بنزين در مرزهاي شرقي به چه صورت درآمده است؟
در حال حاضر، تقريبا قاچاق بنزين در مرزهاي استان سيستان و بلوچستان وجود ندارد.
اقتصاد پنهان: يعني حجم قاچاق بنزين در اين استان نزديك به صفر رسيده است؟
- بله، قاچاق به مفهوم خروج غيرقانوني بنزين از مرزهاي شرقي به صفر نزديك شده، اما موارد ديگري از جمله خريد و فروش سهميه بنزين وجود دارد.
اقتصاد پنهان: چرا گفته بوديد قاچاق گازوئيل اكنون جايگزين بنزين شده است؟
- قاچاق گازوئيل قبلا هم بوده ولي اكنون بيشتر شده و با شدت زيادي نسبت به گذشته قاچاق مي شود. كساني كه قبلا قاچاق بنزين مي كردند چون الان با اجراي طرح سهميه بندي، عرضه بنزين محدود شده و عملا قاچاق بنزين صورت نمي گيرد و از سوي ديگر هيچ محدوديتي براي عرضه گازوئيل وجود ندارد بنابراين به سمت قاچاق گازوئيل روي آوردند.
اقتصاد پنهان: چرا قبلا گازوئيل با همين شدت قاچاق نمي شد، آيا قاچاق گازوئيل منافع كمتري نسبت به قاچاق بنزين داشت؟
- نه فرقي نمي كرد؛ هر 2 قاچاق مي شد و سودش هم تقريبا يكي بود. خيلي اختلاف نداشتند و هر كسي كه مي توانست بنزين يا گازوئيل قاچاق كند، اين كار را انجام مي داد و براحتي هم از مرز رد مي كرد.، اما اكنون قاچاقچيان بنزين به قاچاقچيان گازوئيل افزوده شده اند و به همين دليل قاچاق گازوئيل زيادتر شده است.
اقتصاد پنهان: در حال حاضر وضعيت عرضه، مصرف و قاچاق گازوئيل را در كشور چطور مي بينيد؟
- به نظر مي آيد بايد يك فكر اساسي براي گازوئيل كرد. در حال حاضر مقدار زيادي واردات گازوئيل داريم يعني درصد كمي از گازوئيل ما توليد داخل است و الباقي وارداتي است و تقريبا قيمت گازوئيل وارداتي اختلاف چنداني با قيمت بنزين وارداتي ندارد و اكنون خسارات ناشي از واردات گازوئيل تقريبا به اندازه خسارات ناشي از واردات بنزين است، به همين دليل بنظر مي رسد كه شايد يكي از راهكارهاي مناسب در مرحله اول اجراي طرح عرضه گازوئيل با كارت هوشمند باشد البته امكان تعيين تاثيرات دقيق اجراي طرح عرضه گازوئيل با كارت سوخت در كنترل و كاهش قاچاق بعد از اجراي آن ميسر مي شود.
اقتصاد پنهان: يعني پيش از اجراي طرح سهميه بندي، عرضه گازوئيل با كارت سوخت باشد؟
- من فكر مي كنم اگر عرضه گازوئيل با كارت هوشمند همراه شود، به نوعي مي توانيم كنترل بهتري روي چرخه عرضه گازوئيل داشته باشيم.
اقتصاد پنهان: نظرتان درباره اجراي طرح سهميه بندي گازوئيل چيست؟
- گازوئيل مصارف متنوع و گسترده اي ازجمله مصارف خانگي، صنعتي، كشاورزي و . . . دارد و از نظر گستردگي استفاده، بسيار از بنزين وسيع تر است بنابراين اجراي طرح سهميه بندي گازوئيل كار مشكلي است بخصوص كه هنوز در شهرهاي بسياري گازرساني نشده و گازوئيل در اين مناطق مصرف خانگي هم دارد و همچنين پيش بيني ملاحظاتي جهت جلوگيري كردن از سوء استفاده هاي احتمالي اداري به سختي كار مي افزايد و اجراي آن را بسيار سخت تر از اجراي طرح سهميه بندي بنزين مي كند.
اقتصاد پنهان: براي كاهش حجم قاچاق گازوئيل چه بايد كرد؟
- من فكر مي كنم كه بايد مرزهايمان را كنترل كنيم و ببنديم و نيروي انتظامي را تقويت كنيم كه قاچاق نشود. ضمنا با اجراي طرح عرضه گازوئيل با كارت سوخت احتمالا تا ميزان 30 درصد از قاچاق اين فرآورده كاهش مي يابد. از سوي ديگر با توجه به مشكل حاد بيكاري در استان سيستان و بلوچستان، درصد قابل توجهي از مردم از راه قاچاق بنزين امرار معاش مي كردند و با توجه به اينكه با سهميه بندي بنزين عملا قاچاق آن از بين رفت، بر مشكلات بيكاري در استان افزوده شد.
به همين دليل ما انتظار داريم با توجه به كاهش 50 درصدي مصرف بنزين بواسطه اجراي طرح سهميه بندي در استان، دولت هزينه صرفه جويي شده را در پروژه هاي عمراني استان سيستان و بلوچستان سرمايه گذاري و اشتغال ايجاد كند كه مردم بتوانند مشغول به كار شده و زندگيشان را اداره كنند كه مطمئنا با افزايش اشتغال، انگيزه قاچاق نيز در منطقه كاهش مي يابد.
اقتصاد پنهان: راههاي قاچاق گازوئيل در مرزهاي شرقي به چه صورت است؟
- شما وقتي توي جاده هاي استان سيستان و بلوچستان تردد كنيد به راحتي مي توانيد وانت هايي كه بشكه هاي 100 يا 200 ليتري گازوئيل را حمل مي كنند، ببينيد. منطقه اي در استان هست كه در آنجا بطور روزانه گازوئيل و قبلا بنزين قاچاق را قيمت گذاري مي كردند. ما به شوخي اسم آن منطقه را "چهارراه اوپك" گذاشته بوديم. آنجا ماشين هاي حامل سوخت قاچاق بطور روزانه توقف مي كردند و رسما مطلع مي شدند كه مثلا امروز گازوئيل يا بنزين را به چه قيمتي بايد بفروشند و براحتي تردد مي كردند.
اقتصاد پنهان : چرا در جاده زاهدان- زابل تعداد اتوبوسها پس از اجراي طرح سهميه بندي بنزين چندبرابر شده و بدون حمل مسافر، گازوئيل قاچاق مي كنند؟
- قبلا هم چنين بوده و فقط مسير زاهدان- زابل نبود. از مشهد به زابل هم قاچاق مي شده است و اتوبوس ها با 5-6 مسافر مي آمدند و برمي گشتند. چون از سمت مشهد به زابل سوخت قاچاق مي كردند و از زابل به مشهد هم كالاي ديگري را قاچاق مي كردند.
اقتصاد پنهان: گفتيد پيش از عرضه بنزين با كارت هوشمند، دست هايي دولتي در استان سيستان و بلوچستان در قاچاق بنزين دخالت داشتند، تصور نمي كنيد الان همان دستها در قاچاق گازوئيل هم دخالت دارند؟
به هرحال هميشه وقتي منافع مادي وجود داشته باشد يكسري افراد سودجو هستند كه بخواهند سوءاستفاده و بهره برداري كنند. الان نمي توانيم آمار دقيقي از وجود چنين دستهايي ارائه داد، اما قطعا نسبت به گذشته كم شده چون چندين بار در صحن علني مجلس اين موضوع مطرح شد.
در زمان دولت آقاي خاتمي از وزير اطلاعات وقت نيز سئوال شد و وزير براي پاسخگويي به مجلس آمد و بسياري از اطلاعاتي كه الان گفتم از همان اطلاعاتي است كه وزير سابق علنا اعلام كرده بود. بنابراين قطعا چنين دست هايي هست اما نه به شدت قبل و الان نظارت ها و دقت ها بيشتر شده و از ميزان و حجم اين موضوع كاسته شده است.
اقتصاد پنهان: در يكي از سايت ها اعلام شده بود عبور و توزيع سوخت قاچاق در پاكستان با همكاري برخي ماموران اطلاعاتي پاكستان صورت مي گيرد و اين دقيقا در تعارض با نامه اي است كه چندي پيش شركت پخش فرآورده هاي نفتي پاكستان درباره جلوگيري از قاچاق سوخت به آن كشور براي شركت ملي نفت ايران نوشت. آيا تصور نمي كنيد براي جلوگيري از قاچاق سوخت به همكاري دولت اسلام آباد نياز است؟
- قطعا در تمام زمينه ها در مرزهاي شرقي احتياج به همكاري دول همسايه بخصوص پاكستان داريم. مقدار زيادي از مسائل امنيتي و شرارت هايي كه انجام مي شود از مرز پاكستان است. من اعتقاد دارم سيستم هاي اطلاعاتي و امنيتي پاكستان با اشرار و قاچاقچيان همكاري مي كنند. اگر آنها همكاري نكنند به اين سادگي امكان قاچاق نيست. اين بدليل عدم كنترل كامل دولت مركزي اسلام آباد بر مرزهاي غربي اش با ايران است. يعني در منطقه بلوچستان پاكستان خيلي قدرت ندارند و به همين دليل ماموران امنيتي و اطلاعاتي آنها كه بدليل شرايط امنيتي و سياسي خاصي در منطقه حضور دارند از اين شرايط بهره برداري مي كنند و دست به چنين فعاليت هايي مي زنند كه هم براي دولت پاكستان و هم جمهوري اسلامي ايران مشكل آفرين است.
اعتقاد اكثر افرادي كه مسائل و تحولات سياسي و امنيتي پاكستان را دنبال مي كنند آنست كه سيستم هاي اطلاعاتي پاكستان كه در مسائل مربوط به مرزشان با ايران دخالت دارند. بنابراين آن نامه فرافكني است. دقيقا مثل مسائل امنيتي كه به محض تذكر ايران درباره جلوگيري از فعاليت اشرار در خاك آن كشور مي گويند كه شما نگذاريد اينها از مرزها بيرون بيايند.
اقتصاد پنهان: يعني برقراري امنيت منطقه را از ايران مطالبه مي كنند؟
- بله، آنها به گردن ما مي اندازند كه البته صحيح هم مي گويند چون اگر مرزهاي ما مشكلي نداشته باشد به اين سادگي نبايد امكان قاچاق باشد ولي آنها هم مقصرند چون امكان دسترسي به اشرار دارند. بارها مسئولان جمهوري اسلامي اعلام كردند كه حاضريم با همكار شما بيايم و اشرار را در پاكستان شناسايي و دستگير كنيم كه متاسفانه اجازه نمي دادند تا نيروهاي امنيتي و اطلاعاتي ما بتوانند وارد خاك پاكستان شوند و با همكاري نيروهاي آنها به تعقيب اشرار بپردازند. چون منافع برخي از آنها به خطر مي افتد. | 